İmran bin Husayn’ın (r.a.) bildirdiğine göre Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
–Haya tümüyle hayırdır. (Buhari, 6117; Müsned, 22682)
Abdullah ibni Mesud (r.a.) anlatıyor. Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
– Allah’tan gereği gibi haya ediniz.
Bizler:
– Allah’a hamd olsun, gerçekten O’ndan haya ediyoruz, dedik.
Rasulullah Sallallahu Aleyhi Vesellem:
–Sizin sandığınız gibi değildir. Allah’tan gereği gibi haya etmek; aklının bildiğini koruması, karnının yediğini gizlemesi, senin ölümü ve sonrasını düşünmendir. Bilin ki, kim ahiret hayatını arzularsa, dünya hayatının süsünü terk eder. İşte kim bunu yaparsa, Allah’tan gereği gibi haya etmiştir, buyurdu. (İmam Ahmet, 1/387; Hakîm, 4/323)
Haya, hem Allah ve Rasulünün, hem de bütün insanların övdüğü bir haslettir. Haya, kötülüklere karşı kişi için bir kalkandır. İnsanı kötülük işlemekten men eder. İnsan üç merciye karşı haya duyar. Bunlar, Allah, insanlar ve kendisidir. Allah’a karşı haya sahibi olan kimse, günah işlemekten ve harama girmekten şiddetle kaçınır. Ona göre Allah’a isyan utançların en büyüğüdür. Çünkü o, Allah’ın her zaman kendisini gördüğünün bilincindedir.
Kendisinden haya eden insan, onurlu olur. Dünya ve ahirette kendisini küçük düşürecek davranışlardan uzak durur. Nefsini her türlü çirkinlikten muhafaza eder. Tertemiz bir şekilde Rabbinin huzuruna çıkmak için bütün gücünü seferber eder.
Abdullah ibni Ömer (r.a.) rivayet ediyor. Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem, haya konusunda kardeşine serzenişte bulunan bir adamın yanından geçti. Kardeşine, şüphesiz sen utanıyorsun, diyordu. Sanki, bu kadar utangaçlık sana zarar veriyor, der gibiydi. Bunun üzerine Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
–Onu bırak, şüphesiz haya imandandır, buyurdu. (Buhari, 6118; Malık, 2635; Ebu Davud,4795; Tirmizi; Nesai; İbni Mace; Müslim)
İnsanlardan haya eden kimse ise açıkça kötülükleri işlemez. Onlara karşı da onur ve şerefini korur. Bu sayede insanlar nezdinde gıpta edilen bir makama ulaşır.
İbni Mesud (r.a.) rivayet ediyor. Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
–İnsanların peygamberlerden duyduğu ilk söz şudur: “Haya etmezsen dilediğini yap.” (Buharî, 6120)
İnsanlardan haya edip de Allah’tan haya etmeyen, en aşağılık kişidir. Çünkü o, insanları haşa Allah’tan üstün tutmustur.
Onlar, insanlardan gizlerler de Allah’tan gizlemezler. (Nisa, 108)
Muvahhid, dünyaya dalmayı hayasızlık olarak görür. Çünkü Allah’tan haya etme ile dünyaya dalma birbirine zıttır. İki zıt bir arada durmaz. Allah’a karşı haya, O’na itaati ve ahirete yönelmeyi gerektirir. Allah’a, kendisine ve insanlara karşı haya duyma, muvahhidin hayatının en temel ilkelerinden biridir. Ondan ayrılmayan bir melekedir. Bütün davranışlarının rengidir.
Ebu Hureyre’nin (r.a.) bildirdiğine göre Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
– Haya, imandandır ve iman kişiyi cennete götürür. Edepsizlik ise iğrenç bir çirkinliktir ve onun da kişiyi götüreceği yer cehennemdir. (Müsned, 22694; Tirmizi, 2009; İbni Hibban)
Ali Çelik